Deze zomer was ik in Valsesia, een bergdal in Piemonte. We wandelden er veel. Over smalle bergpaden, langs muren van gestapelde stenen en door dorpjes waar de tijd stil lijkt te hebben gestaan. Sommige van die paden en muren liggen er al sinds de middeleeuwen.
En hoe langer ik er liep, hoe meer ik ze als tuinontwerper begon te bekijken.
Niet omdat ik dacht: zo moet het in een tuin.
Maar omdat ik me afvroeg: waarom zijn deze dingen zo mooi? En wat maakt dat ze na honderden jaren nog steeds kloppen?
Kijk eerst naar de plek
Wat me in Valsesia opviel, is hoe weinig de bewoners hebben geprobeerd om de omgeving naar de hand te zetten.
De berg is steil, dus een pad gaat omhoog. Waar dat niet lukt, komen er trappen. Een muur vangt het hoogteverschil op. Het pad slingert om een rots heen.
Het lijkt allemaal zo logisch dat je er bijna overheen kijkt.
Misschien is dat ook een mooie manier om naar je eigen tuin te kijken. Voordat je bedenkt waar het terras moet komen en welke planten je wilt, eens kijken wat de tuin zelf al vertelt.
Waar komt de zon? Waar is het beschut? Waar staat een boom die eigenlijk best mooi is? Zit er een hoogteverschil in de tuin? Waar blijft het regenwater staan?
Soms ligt er al meer van een goed ontwerp klaar dan je denkt.
En een tuin hoeft misschien niet precies te worden zoals je hem vooraf in je hoofd had.
Een beetje meebewegen met de plek kan heel goed uitpakken.
Niet alles hoeft nieuw
Ik kon eindeloos naar de stenen muren kijken.
Geen steen is hetzelfde. Sommige steken iets uit, andere liggen wat terug. Er zit mos tussen en hier en daar heeft een varen een plek gevonden.
Het zijn geen perfecte muren. En juist dat maakt ze mooi.
Dat zette me aan het denken over al die tuinen die we vernieuwen. Vaak gooien we veel weg: oude tegels, een schutting, een boom, planten die te groot zijn geworden.
Maar voordat de container komt, kun je ook eens kijken wat de moeite waard is om te houden.
Misschien die oude appelboom. Een paar mooie stenen. Een muur die eigenlijk helemaal niet zo verkeerd is. Of een plant die al jaren op dezelfde plek staat.
Wat kan blijven? Is soms een interessantere vraag dan wat moet er allemaal uit?
Laat de tijd een beetje mee-ontwerpen
De muren in Valsesia zijn mooi omdat ze oud zijn. De stenen zijn verweerd en muurvarens en vetkruiden groeien tussen de kleinste kieren.
Dat kun je niet nieuw kopen.
In een tuin zijn we misschien gewend om alles meteen netjes te willen hebben. Maar sommige materialen worden juist mooier met de tijd. Hout dat vergrijst. Steen die verweert. Een muur waar langzaam wat groen op verschijnt.
Ook planten hebben tijd nodig.
Een pas aangeplante border kan er de eerste jaren nog wat iel uitzien. Een sierkers die je nu plant, geeft misschien pas over tien jaar de schaduw waar je op hoopt.
Dat is niet erg. Een tuin hoeft niet meteen af te zijn.
Geef planten de ruimte
Tussen de stenen van de oude muren groeiden allerlei planten. Mos, varens en kleine plantjes die daar waarschijnlijk vanzelf terecht waren gekomen.
Ik vond het mooi dat je niet meer precies kon zien waar de mens ophield en de natuur begon.
Dat kan in een tuin ook gebeuren.
Een wilde margriet die zichzelf uitzaait. Een zaailing van een dagkoekoeksbloem die ineens tussen je duidendbladen staat. Een tongvaren tussen de stenen.
Niet alles hoeft vooraf bedacht te zijn.
Juist een paar onverwachte dingen kunnen een tuin levendiger maken.
Hoe ziet je tuin er over vijftig jaar uit?
Hoe ziet je tuin er over vijftig jaar uit?
Dat is misschien wel de vraag die ik uit Valsesia mee naar huis heb genomen.
Niet: hoe moet mijn tuin er volgend jaar uitzien?
Maar: hoe zou ik willen dat mijn tuin over tien, twintig of vijftig jaar is?
Een tuin waarin een boom volwassen is geworden. Waar struiken groter zijn en planten zich vanzelf een beetje hebben verspreid. Waar materialen mooi zijn verouderd en waar steeds meer leven is gekomen.
De mensen die honderden jaren geleden die stenen paden aanlegden, konden natuurlijk niet weten dat wij er nu nog over zouden lopen.
Ze maakten iets dat paste bij de plek, met de materialen die ze hadden. En daarna kreeg de tijd de ruimte.
Misschien is dat ook voor een tuin een mooi uitgangspunt.
Niet alles naar je hand zetten.
Niet alles nieuw maken.
Maar eerst goed kijken, gebruiken wat er al is en ruimte laten voor wat er daarna vanzelf gebeurt.
Want misschien is een tuin op zijn mooist als hij nog niet helemaal klaar is.
